Samveda/1500
अहमिद्धि पितुष्परि मेधामृतस्य जग्रह। अह सूर्य इवाजनि॥१५००
Veda : Samveda | Mantra No : 1500
In English:
Seer : vatsaH kaaNvaH | Devta : indraH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : ahamiddhi pituShpari medhaamRRitasya jagraha . aha.m suurya ivaajani.1500
Component Words : aham . it . hi . pituH . pari . medhaam . RRitasya . jagraha . aham . suuryaH . iva . ajani. .
In Hindi:
ऋषि : वत्सः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : प्रथम ऋचा पूर्वार्चिक में १५२ क्रमाङ्क पर व्याख्यात हो चुकी है। यहाँ मनुष्य अपनी उपलब्धि का वर्णन कर रहा है।
पदपाठ : अहम् । इत् । हि । पितुः । परि । मेधाम् । ऋतस्य । जग्रह । अहम् । सूर्यः । इव । अजनि॥ ।
पदार्थ : (अहम्) मैंने (इत् हि) निश्चय ही (पितुः परि) पालनकर्ता पिता, आचार्य वा परमेश्वर से (ऋतस्य) सत्य ज्ञान और सत्य आचरण की (मेधाम्) बुद्धि को (जग्रह) ग्रहण कर लिया है। (अहम्) सत्यज्ञान वा सत्य आचरण को प्राप्त मैं (सूर्यः इव) सूर्य के समान सर्वोन्नत, प्रकाशवान् और प्रकाशक (अजनि) हो गया हूँ ॥१॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥१॥
भावार्थ : जो माता, पिता वा आचार्य के पास से तथा परमेश्वर की प्रेरणा से सब विद्याओं और सदाचार को सीखकर उनका यथायोग्य सत्कार तथा पूजन करते हैं और दूसरों को विद्याएँ तथा सदाचार सिखाते हैं, वे प्रशंसित होते हैं ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : वत्सः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके १५२ क्रमाङ्के व्याख्याता। अत्र मानवः स्वोपलब्धिं वर्णयति।
पदपाठ : अहम् । इत् । हि । पितुः । परि । मेधाम् । ऋतस्य । जग्रह । अहम् । सूर्यः । इव । अजनि॥ ।
पदार्थ : (अहम्) जनः (इत् हि) निश्चयेन (पितुः परि) पालकात् पितुः, आचार्यात् परमेश्वराच्च (ऋतस्य) सत्यज्ञानस्य सत्याचरणस्य च (मेधाम्) बुद्धिम् (जग्रह) गृहीतवानस्मि। (अहम्) प्राप्तसत्यज्ञानाचरणो जनः (सूर्यः इव) आदित्य इव सर्वोन्नतः प्रकाशवान् प्रकाशकश्च (अजनि) जातोऽस्मि ॥१॥अत्रोपमालङ्कारः ॥१॥
भावार्थ : ये मातापित्रोराचार्यस्य च सकाशात् परमेश्वरप्रेरणया च सर्वा विद्याः सदाचारं च शिक्षित्वा तान् यथायोग्यं सत्कुर्वन्ति पूजयन्ति च अन्यांश्च विद्याः सदाचारं च शिक्षयन्ति ते प्रशंसिता भवन्ति ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।६।१०, अथ० २०।११५।१, उभयत्र ‘ज॒ग्रभ॑’ इति भेदः। साम० १५२।