Samveda/1523
वीतिहोत्रं त्वा कवे द्युमन्त समिधीमहि। अग्ने बृहन्तमध्वरे (टौ)।।॥१५२३
Veda : Samveda | Mantra No : 1523
In English:
Seer : vasuuyava aatreyaH | Devta : agniH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : viitihotra.m tvaa kave dyumanta.m samidhiimahi . agne bRRihantamadhvare.1523
Component Words : viitihotram . viiti . hotram . tvaa . kave . dyumantam . sam . idhiimahi . agne . bRRihantam . adhvare.
In Hindi:
ऋषि : वसूयव आत्रेयः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : आगे फिर उन्हीं के विषय में कहा गया है।
पदपाठ : वीतिहोत्रम् । वीति । होत्रम् । त्वा । कवे । द्युमन्तम् । सम् । इधीमहि । अग्ने । बृहन्तम् । अध्वरे॥
पदार्थ : हे (कवे) क्रान्तदर्शी, (अग्ने) सर्वज्ञ, सर्वान्तर्यामी जगदीश्वर वा विद्वान् आचार्य ! (वीतिहोत्रम्) जगत् के उत्पादनरूप यज्ञ को वा विद्यायज्ञ को करनेवाले, (द्युमन्तम्) तेजस्वी, (बृहन्तम्) गुणों में महान् (त्वा) आपको, हम (अध्वरे) उपासना-यज्ञ, जीवन-यज्ञ वा विद्याध्ययन-यज्ञ में (समिधीमहि) प्रदीप्त करते हैं ॥३॥
भावार्थ : जो परमात्मा और आचार्य का सेवन करते हैं, वे विद्वान्, सदाचारी, गुणवान् और कर्मशूर होते हुए अभ्युदय और निःश्रेयस प्राप्त करते हैं ॥३॥इस खण्ड में अग्निहोत्र, परमात्मा, राजा, योगिराज और आचार्य के विषयों का वर्णन होने से इस खण्ड की पूर्व खण्ड के साथ सङ्गति है ॥चौदहवें अध्याय में तृतीय खण्ड समाप्त ॥
In Sanskrit:
ऋषि : वसूयव आत्रेयः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ पुनरपि तद्विषये प्रोच्यते।
पदपाठ : वीतिहोत्रम् । वीति । होत्रम् । त्वा । कवे । द्युमन्तम् । सम् । इधीमहि । अग्ने । बृहन्तम् । अध्वरे॥
पदार्थ : हे (कवे) क्रान्तदर्शिन् (अग्ने) सर्ववित् सर्वान्तर्यामिन् जगदीश्वर विद्वन् आचार्य वा ! (वीतिहोत्रम्) व्याप्तजगदुत्पत्तियज्ञं व्याप्तविद्यायज्ञं वा, (द्युमन्तम्) तेजस्विनम्, (बृहन्तम्) गुणैर्महान्तम् (त्वा) त्वाम्, वयम् (अध्वरे) उपासनायज्ञे जीवनयज्ञे विद्याध्ययनयज्ञे वा (समिधीमहि) प्रदीपयामः ॥३॥२
भावार्थ : ये परमात्मानमाचार्यं च सेवन्ते ते विद्वांसः सदाचारा गुणवन्तः कर्मशूराश्च सन्तोऽभ्युदयं निःश्रेयसं च लभन्ते ॥३॥अस्मिन् खण्डेऽग्निहोत्रपरमात्मनृपतियोगिराडाचार्यविषयवर्णनादे- तत्खण्डस्य पूर्वखण्डेन संगतिरस्ति।
टिप्पणी:१. ऋ० ५।२६।३, य० २।४।२. दयानन्दस्वामिना मन्त्रोऽयमृग्भाष्ये विद्वत्पक्षे यजुर्भाष्ये च परमेश्वरविषये भौतिकाग्निविषये च व्याख्यातः।