Samveda/1554
अच्छा नः शीरशोचिषं गिरो यन्तु दर्शतम्। अच्छा यज्ञासो नमसा पुरूवसुं पुरुप्रशस्तमूतये॥१५५४
Veda : Samveda | Mantra No : 1554
In English:
Seer : sudiitipurumiiDhau tayorvaanyataraH | Devta : agniH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : achChaa naH shiirashochiSha.m giro yantu darshatam . achChaa yaj~naaso namasaa puruuvasu.m puruprashastamuutaye.1554
Component Words : achCha . naH . shiirashochiSham . shiira . shochiSham . shiira . shochiSham . giraH . yantu . darshatam . achCha . yaj~naasaH . namasaa . puruvasum . puru . vasuma . puruprashastam . puru . prashastam . uutaye.
In Hindi:
ऋषि : सुदीतिपुरुमीढौ तयोर्वान्यतरः | देवता : अग्निः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : प्रथम मन्त्र में परमेश्वर को आत्म-समर्पण करते हैं।
पदपाठ : अच्छ । नः । शीरशोचिषम् । शीर । शोचिषम् । शीर । शोचिषम् । गिरः । यन्तु । दर्शतम् । अच्छ । यज्ञासः । नमसा । पुरुवसुम् । पुरु । वसुम । पुरुप्रशस्तम् । पुरु । प्रशस्तम् । ऊतये॥
पदार्थ : (नः) हमारी (गिरः) वाणियाँ (शीरशोचिषम्) व्याप्त तेजवाले, (दर्शतम्) दर्शनीय अग्रनायक परमात्मा के (अच्छ) प्रति (यन्तु) प्रवृत्त हों। साथ ही, हमारे (यज्ञासः) उपासना-यज्ञ (ऊतये) रक्षा के लिए (नमसा) नमस्कार के साथ (पुरूवसुम्) बहुत धनवाले, (पुरुप्रशस्तम्) बहुत श्लाघ्य उस अग्नि नामक परमात्मा के (अच्छ) प्रति (यन्तु) पहुँचें ॥१॥
भावार्थ : श्रद्धा के साथ नमस्कारपूर्वक की गयी ही परमात्मा की उपासना सफल होती है, बेमन से की गयी नहीं ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : सुदीतिपुरुमीढौ तयोर्वान्यतरः | देवता : अग्निः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : तत्रादौ परमेश्वराय स्वात्मानं समर्पयति।
पदपाठ : अच्छ । नः । शीरशोचिषम् । शीर । शोचिषम् । शीर । शोचिषम् । गिरः । यन्तु । दर्शतम् । अच्छ । यज्ञासः । नमसा । पुरुवसुम् । पुरु । वसुम । पुरुप्रशस्तम् । पुरु । प्रशस्तम् । ऊतये॥
पदार्थ : (नः) अस्माकम् (गिरः) वाचः (शीरशोचिषम्) अनुशायिदीप्तिम्। [शीरम् अनुशायिनमिति वा आशिनमिति वा। निरु० ४।१४।] (दर्शतम्) दर्शनीयम् अग्निम् अग्रनायकं परमात्मानम् (अच्छ) प्रति (यन्तु) प्रवर्तन्ताम्। अपि च, अस्माकम् (यज्ञासः) उपासनायज्ञाः (ऊतये) रक्षायै (नमसा) नमस्कारेण सह (पुरूवसुम्) बहुधनम् (पुरुप्रशस्तम्) बहुश्लाघ्यं तम् अग्निं परमात्मानम् (अच्छ) प्रति (यन्तु) गच्छन्तु। [संहितायाम् ‘अच्छा’ इत्यत्र ‘निपातस्य च’। अ० ६।३।१३६ इति दीर्घः] ॥१॥
भावार्थ : श्रद्धय़ा नमस्कारपूर्वकं कृतैव परमात्मोपासना सफला भवति, नैवोन्मनस्कतया कृता ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।७१।१०।