Samveda/1585
इमं मे वरुण श्रुधी हवमद्या च मृडय। त्वामवस्युरा चके (व)।। [धा. । उ नास्ति । स्व. ।]॥१५८५
Veda : Samveda | Mantra No : 1585
In English:
Seer : shunaH shepa aajiigartiH | Devta : varuNaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : ima.m me varuNa shrudhii havamadyaa cha mRRiDaya . tvaamavasyuraa chake.1585
Component Words : imam . me . varuNa . shrudhi . havam . adya . a . dya . cha . mRRiDaya . tvaama . avarayuH . aa . chake.
In Hindi:
ऋषि : शुनः शेप आजीगर्तिः | देवता : वरुणः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : परमात्मा, राजा और आचार्य से प्रार्थना करते हैं।
पदपाठ : इमम् । मे । वरुण । श्रुधि । हवम् । अद्य । अ । द्य । च । मृडय । त्वाम । अवरयुः । आ । चके॥
पदार्थ : हे (वरुण) दोष-निवारक वरणीय परमात्मन्, राजन् व आचार्य ! (इमं मे हवम्) इस मेरी पुकार को (श्रुधि) सुनो। और (अद्य) आज, मुझे (मृडय च) आनन्दित कर दो। (अवस्युः) आपकी रक्षा का इच्छुक मैं (त्वाम्) आपको (आचके) चाह रहा हूँ ॥१॥
भावार्थ : मनुष्यों को चाहिए कि यथायोग्य परमात्मा, राजा और आचार्य से प्रार्थना करके, अपने दोषों का निवारण करके, सद्गुण और सत्कर्मों को स्वीकार करके उन्नति करें ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : शुनः शेप आजीगर्तिः | देवता : वरुणः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : परमात्मा राजाऽऽचार्यश्च प्रार्थ्यते।
पदपाठ : इमम् । मे । वरुण । श्रुधि । हवम् । अद्य । अ । द्य । च । मृडय । त्वाम । अवरयुः । आ । चके॥
पदार्थ : हे (वरुण) दोषनिवारक वरणीय परमात्मन् राजन् आचार्य वा ! (इमं मे हवम्) एतद् मदीयम् आह्वानम् (श्रुधि) शृणु। [शृणोतेः ‘श्रुशृणुपॄकृवृभ्यश्छन्दसि।’ अ० ६।४।१०२ इति हेर्धिरादेशः। संहितायाम् ‘अन्येषामपि दृश्यते’। अ० ६।३।१३७ इति दीर्घः।] (अद्य) अस्मिन् दिने (मृडय च) सुखय च। [संहितायाम् अद्या इत्यत्र ‘निपातस्य च’ अ० ६।३।१३६ इति दीर्घः।] (अवस्युः) त्वद्रक्षणेच्छुः अहम्। [अवः रक्षणम् आत्मनः कामयते इति अवस्युः, क्यचि ‘क्याच्छन्दसि’ अ० ३।२।१७० इति उः प्रत्ययः।] (त्वाम्) परमात्मानं राजानम् आचार्यं वा (आचके) कामये। [आचके इति कान्तिकर्मा। निघं० २।६।] ॥१॥२
भावार्थ : मनुष्यैर्यथायोग्यं परमात्मानं राजानमाचार्यं च सम्प्रार्थ्य स्वकीयान् दोषान् निवार्य सद्गुणान् सत्कर्माणि च स्वीकृत्योत्कर्षः सम्पादनीयः ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० १।२५।१९, य० २१।१।२. दयानन्दस्वामिना मन्त्रोऽयमृग्भाष्ये जगदीश्वरविषये विद्वद्विषये च, यजुर्भाष्ये च विद्वद्विषये व्याख्यातः।