Samveda/1589
विश्वकर्मन्हविषा वावृधानः स्वयं यजस्व तन्व स्वा हि ते। मुह्यन्त्वन्ये अभितो जनास इहास्माकं मघवा सूरिरस्तु (ला)।। [धा. । उ नास्ति । स्व. ।]॥१५८९
Veda : Samveda | Mantra No : 1589
In English:
Seer : vishvakarmaa bhauvanaH | Devta : vishvakarmaa | Metre : triShTup | Tone : dhaivataH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : vishvakarmanhaviShaa vaavRRidhaanaH svaya.m yajasva tanva3.m svaa hi te . muhyantvanye abhito janaasa ihaasmaaka.m maghavaa suurirastu.1589
Component Words : vishvakarman . vishva . karmana . haviShaa . vaavRRidhaanaH . svayam . yajasva . tanvam . svaa . hi . te . muhyantu . anye . an . ye . abhitaH . janaasaH . iha . asmaakam . maghavaa . suuriH . astu.
In Hindi:
ऋषि : विश्वकर्मा भौवनः | देवता : विश्वकर्मा | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय : इस एक ऋचावाले सूक्त में अपने अन्तरात्मा को उद्बोधन दिया गया है।
पदपाठ : विश्वकर्मन् । विश्व । कर्मन । हविषा । वावृधानः । स्वयम् । यजस्व । तन्वम् । स्वा । हि । ते । मुह्यन्तु । अन्ये । अन् । ये । अभितः । जनासः । इह । अस्माकम् । मघवा । सूरिः । अस्तु॥
पदार्थ : हे (विश्वकर्मन्) शारीरिक सब कर्मों के कर्त्ता जीव ! (हविषा) सद्गुणों के आधान द्वारा (वावृधानः) समृद्ध हुआ तू (स्वयम्) अपने आप ही (तन्वम्) शरीर को (यजस्व) यज्ञ-कर्मों में नियुक्त कर, (हि) क्योंकि, वह (ते) तेरी (स्वा) अपनी है, उस पर तेरा अधिकार है। (अभितः) सब ओर स्थित (अन्ये) दूसरे (जनासः) उत्पन्न बाह्य तथा आन्तरिक शत्रु (मुह्यन्तु) मोह को प्राप्त हो जाएँ। (मघवा) ऐश्वर्यशाली जगदीश्वर (इह) इस जगत् में (अस्माकम्) हमारा (सूरिः) प्रेरक (अस्तु) होवे ॥१॥
भावार्थ : जीव का यह कर्तव्य है कि वह अपने देह को शुभकर्मों में लगाकर परमात्मा की पूजा करते हुए अभ्युदय और निःश्रेयस प्राप्त करे ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : विश्वकर्मा भौवनः | देवता : विश्वकर्मा | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय : अस्मिन्नेकर्चे सूक्ते स्वकीयोऽन्तरात्मा प्रोद्बोध्यते।
पदपाठ : विश्वकर्मन् । विश्व । कर्मन । हविषा । वावृधानः । स्वयम् । यजस्व । तन्वम् । स्वा । हि । ते । मुह्यन्तु । अन्ये । अन् । ये । अभितः । जनासः । इह । अस्माकम् । मघवा । सूरिः । अस्तु॥
पदार्थ : हे (विश्वकर्मन्) विश्वेषां शारीरिकाणां कर्मणां कर्तः जीवात्मन् ! (हविषा२) सद्गुणाधानेन (वावृधानः) वृद्धः त्वम् (स्वयम्) स्वयमेव (तन्वम्) तनूम् (यजस्व) यज्ञकर्मसु नियोजय, (हि) यतः, सा (ते) तव (स्वा) स्वकीया वर्तते, तत्र तवाधिकारोऽस्ति। (अभितः) सर्वतः स्थिताः (अन्ये) इतरे (जनासः) जाताः बाह्या आन्तराश्च शत्रवः (मुह्यन्तु) मोहं प्राप्नुवन्तु। (मघवा) ऐश्वर्यशाली जगदीश्वरः (इह) अस्मिन् जगति (अस्माकम्) अस्मदीयः (सूरिः) प्रेरकः (अस्तु) जायताम् ॥१॥३
भावार्थ : जीवस्येदं कर्तव्यं यत् स स्वकीयं देहं शुभकर्मसु नियुज्य परमात्मानं पूजयन्नभ्युदयं निःश्रेयसं च प्राप्नुयात् ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० १०।८१।६, य० १७।२२, उभयत्र ‘स्व॒यं य॑जस्व पृथि॒वीमु॒त द्याम्’ इति द्वितीयः पादः। यजुर्वेदे ‘अ॒भितः॑ स॒पत्ना॑’ इत्यपि भेदः।२. हविषा हवनेन उत्तमगुणादानेन—इति य० १७।२२ भाष्ये द०।३. यजुर्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिममीश्वरदृष्टान्तेन विद्वत्पक्षे व्याचष्टे।