Samveda/1598
मही मित्रस्य साधथस्तरन्ती पिप्रती ऋतम्। परि यज्ञं (नि?)षेदथुः (का)।। [धा. । उ । स्व. ।]॥१५९८
Veda : Samveda | Mantra No : 1598
In English:
Seer : vaamadevo gautamaH | Devta : dyaavaapRRithivii | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : mahii mitrasya saadhathastarantii pipratii RRitam . pari yaj~na.m ni ShedathuH.1598
Component Words : mahiiiti . mitrasya . mi . trasya . saadhayaH . tarantiiiti . pipratiiiti . RRitam . pari . yaj~nam . ni . sedadhuH.
In Hindi:
ऋषि : वामदेवो गौतमः | देवता : द्यावापृथिवी | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अब दोनों के आश्रय से योगसिद्धि होने का वर्णन करते हैं।
पदपाठ : महीइति । मित्रस्य । मि । त्रस्य । साधयः । तरन्तीइति । पिप्रतीइति । ऋतम् । परि । यज्ञम् । नि । सेदधुः॥
पदार्थ : हे आत्मा और बुद्धि ! (मही) महान् तुम दोनों (मित्रस्य) मित्र उपासक की (साधथः) योगसाधना को पूर्ण करते हो। (तरन्ती) योग के विघ्नों को पार करते हुए, (ऋतम्) सत्य को (पिप्रती) पूर्ण करते हुए तुम दोनों (यज्ञम्) योगी के योग-यज्ञ को (परि निषेदथुः) चारों ओर से व्याप्त करते हो ॥३॥
भावार्थ : जीवात्मा के बिना बुद्धि और बुद्धि के बिना जीवात्मा योग सिद्ध नहीं कर सकते। दोनों आपस में मिलकर ही योगयज्ञ की पूर्ति करते हैं ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : वामदेवो गौतमः | देवता : द्यावापृथिवी | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथोभयोराश्रयेण योगसिद्धिमाह।
पदपाठ : महीइति । मित्रस्य । मि । त्रस्य । साधयः । तरन्तीइति । पिप्रतीइति । ऋतम् । परि । यज्ञम् । नि । सेदधुः॥
पदार्थ : हे आत्मबुद्धी ! (मही) महत्यौ युवाम् (मित्रस्य) सुहृद्भूतस्य उपासकस्य (साधथः) योगसाधनां पूरयतः। (तरन्ती) योगविघ्नान् पारयन्त्यौ (ऋतम्) सत्यम् (पिप्रती) प्रपूरयन्त्यौ युवाम् (यज्ञम्) योगिनो योगयज्ञम् (परि निषेदथुः) परिनिषीदथः, परिव्याप्नुथः ॥३॥२
भावार्थ : जीवात्मानं विना बुद्धिर्बुद्धिं च विना जीवात्मा योगं साद्धुमकिञ्चित्करौ खलु। उभौ परस्परं मिलित्वैव योगयज्ञं पूर्तिं नयतः ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ४।५६।७।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दस्वामिना मन्त्र एष द्यावापृथिवीविज्ञानविषये व्याख्यातः।