Samveda/1621
स नो वृषन्नमुं चरु सत्रादावन्नपा वृधि। अस्मभ्यमप्रतिष्कुतः॥१६२१
Veda : Samveda | Mantra No : 1621
In English:
Seer : madhuchChandaa vaishvaamitraH | Devta : indraH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sa no vRRiShannamu.m charu.m satraadaavannapaa vRRidhi . asmabhyamapratiShkutaH.1621
Component Words : saH . naH . vRRiShan . amum . charum . satraadaavan . satraa . apa . vRRidhi . asmabhyam . apratiShkutaH . a . pratikuShkutaH.
In Hindi:
ऋषि : मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः | देवता : इन्द्रः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अब परमात्मा से प्रार्थना करते हैं।
पदपाठ : सः । नः । वृषन् । अमुम् । चरुम् । सत्रादावन् । सत्रा । अप । वृधि । अस्मभ्यम् । अप्रतिष्कुतः । अ । प्रतिकुष्कुतः॥
पदार्थ : हे (वृषन्) सुखों की वर्षा करनेवाले, (सत्रादावन्) एक साथ दान देनेवाले, सत्य के प्रेरक वा सृष्टियज्ञ के सम्पादक जगदीश्वर ! (अप्रतिष्कुतः) अविचल (सः) वह आप(अस्मभ्यम्) आपकी आज्ञा में और पुरुषार्थ में वर्तमान हम उपासकों के लिए (अमुं चरुम्) सूर्य के प्रतिबन्धक मेघ के समान इस मोक्षमार्ग में रुकावट डालनेवाले अविद्या, दुराचार आदि को (अपावृधि) दूर कर दो ॥२॥
भावार्थ : जैसे सूर्य अपने प्रकाश के सञ्चार में बाधा डालनेवाले मेघ रूप कपाट को खोलकर भूमण्डल को प्रकाशित करता है, वैसे ही जगदीश्वर हमारे मोक्ष में बाधक अविद्या, दुष्कर्म आदि को हटाकर हमें मोक्ष प्राप्त कराते हैं ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः | देवता : इन्द्रः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ परमात्मानं प्रार्थयते।
पदपाठ : सः । नः । वृषन् । अमुम् । चरुम् । सत्रादावन् । सत्रा । अप । वृधि । अस्मभ्यम् । अप्रतिष्कुतः । अ । प्रतिकुष्कुतः॥
पदार्थ : हे (वृषन्) सुखवर्षक, (सत्रादावन्२) युगपद् दानप्रद सत्यप्रेरक सृष्टियज्ञसम्पादक वा जगदीश्वर ! (अप्रतिष्कुतः) असञ्चलितः।[अप्रतिष्कुतः अप्रतिष्कृतोऽप्रतिस्खलितो वेति निरुक्तम् (६।१६)।] (सः) असौ त्वम् (अस्मभ्यम्) त्वदाज्ञायां पुरुषार्थे च वर्तमानेभ्यः उपासकेभ्यः (अमुं चरुम्) सूर्यप्रतिबन्धकं मेघमिव एतं मोक्षमार्गप्रतिबन्धकं कदाचारादिकम्। [चरुरिति मेघनाम। निघं० १।१०।] (अपावृधि) दूरीकुरु ॥२॥३
भावार्थ : यथा सूर्यः स्वप्रकाशसञ्चारबाधकं मेघकपाटमपावृत्य भूमण्डलं प्रकाशयति तथैव जगदीश्वरोऽस्माकं मोक्षबाधकमविद्यादुष्कर्मादिक- मपसार्यास्मान् मोक्षं प्रापयति ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० १।७।६।२. सत्रादावन्, अस्मदभीष्टफलानां सर्वेषां सह प्रदातः। ‘आतो मनिन्क्वनिब्वनिपश्च’ (३.२.७४) इति वनिप्, ‘आमन्त्रितस्य च’ (६।१।१९८) इत्याद्युदात्तत्वम्, पादादित्वान्न निघातः—इति सा०। सत्यं ददातीति तत्संबुद्धौ, सत्रं वृष्ट्याख्यं यज्ञं समन्ताद् ददातीति स वा। सत्रेति सत्यनामसु पठितम् (निघं० ३।१०) इति ऋ० १।७।६ भाष्ये द०।३. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं परमेश्वरसूर्ययोर्विषये व्याचख्यौ।