Samveda/1642
त्यमु वः सत्रासाहं विश्वासु गीर्ष्वायतम्। आ च्यावयस्यूतये॥१६४२
Veda : Samveda | Mantra No : 1642
In English:
Seer : shrutakakShaH sukakSho vaa aa~NgirasaH | Devta : indraH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : tyamu vaH satraasaaha.m vishvaasu giirShvaayatam . aa chyaavayasyuutaye.1642
Component Words : tyamu . u . vaH . satraasaaham . satraa . saaham . vishvaasu . giirShu . aayatam . aa . yatam . aa . chyaavayasi . uutaye.
In Hindi:
ऋषि : श्रुतकक्षः सुकक्षो वा आङ्गिरसः | देवता : इन्द्रः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : प्रथम ऋचा पूर्वार्चिक में १७० क्रमाङ्क पर परमात्मा और राजा के विषय में व्याख्यात हो चुकी है। यहाँ परमात्मा और जीवात्मा का विषय कहते हैं।
पदपाठ : त्यमु । उ । वः । सत्रासाहम् । सत्रा । साहम् । विश्वासु । गीर्षु । आयतम् । आ । यतम् । आ । च्यावयसि । ऊतये॥
पदार्थ : हे भाई ! तू (त्यम् उ) उसी (सत्रासाहम्) एक साथ सब विघ्नों को पराजित कर देनेवाले, (विश्वासु गीर्षु) सब वाङ्मयों में (आयतम्) व्याप्त परमात्मा वा जीवात्मा को (वः) वरण कर और (ऊतये) रक्षा के लिए (आच्यावयसि) अपनी ओर झुका ॥१॥
भावार्थ : जगदीश्वर सब वेद-वाणियों में व्याप्त है, क्योंकि श्रुति कहती है कि ‘जिसने उसे नहीं जाना, वह ऋचा से भला क्या लाभ उठा सकेगा (ऋ० १।१६४।३९)’। जीवात्मा का भी वेदादि वाणियाँ पद-पद पर वर्णन करती हैं। परमात्मा की शरण में जाकर और अपने अन्तरात्मा को भली-भाँति उद्बोधन देकर मनुष्य रक्षित तथा समुन्नत हो सकते हैं ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : श्रुतकक्षः सुकक्षो वा आङ्गिरसः | देवता : इन्द्रः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके १७० क्रमाङ्के परमात्मनृपत्योर्विषये व्याख्याता। अत्र परमात्मजीवात्मनोर्विषयमाह।
पदपाठ : त्यमु । उ । वः । सत्रासाहम् । सत्रा । साहम् । विश्वासु । गीर्षु । आयतम् । आ । यतम् । आ । च्यावयसि । ऊतये॥
पदार्थ : हे भ्रातः ! त्वम् (त्यम् उ) तमेव (सत्रासाहम्) युगपत् सर्वेषां विघ्नानां पराजेतारम् (विश्वासु गीर्षु) सर्वेषु वाङ्मयेषु(आयतम्) व्याप्तम् परमात्मानं जीवात्मानं वा (वः) वृणु।[वृञ् वरणे धातोर्लोडर्थे लुङि च्लेर्लुकि अडागमाभावे रूपम्। ‘तिङ्ङतिङः’ अ० ८।१।२८ इति निघातः।] (ऊतये) रक्षायै (आच्यावयसि) आवर्जय च। [च्युङ् गतौ, णिजन्तस्य लेटि मध्यमैकवचने रूपम्] ॥१॥
भावार्थ : जगदीश्वरः सर्वासु वेदवाक्षु व्याप्तः, ‘यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति—(ऋ० १।१६४।३९)’ इति श्रुतेः। जीवात्मानं चापि वेदादिवाचः पदे पदे वर्णयन्ति। परमात्मनः शरणं गत्वा, स्वान्तरात्मानं च समुद्बोध्य जना रक्षिताः समुन्नताश्च भवितुं पारयन्ति ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।९२।७; साम० १७०।