Samveda/1691
वयमेनमिदा ह्योऽपीपेमेह वज्रिणम्। तस्मा उ अद्य सवने सुतं भरा नूनं भूषत श्रुते॥१६९१
Veda : Samveda | Mantra No : 1691
In English:
Seer : kaliH praagaathaH | Devta : indraH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : vayamenamidaa hyo.apiipemeha vajriNam . tasmaa u adya savane suta.m bharaa nuuna.m bhuuShata shrute.1691
Component Words : vayam . enam . idaa . hyaH . apiipema . iha . vajriNam . tasmai . u . adya . a . dya . savane . sutam . bhara . aa . nuunam . bhuuShata . shrute.
In Hindi:
ऋषि : कलिः प्रागाथः | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : प्रथम ऋचा की व्याख्या पूर्वार्चिक में २७२ क्रमाङ्क पर परमात्मा और राजा के विषय में की जा चुकी है। यहाँ जीवात्मा का विषय है।
पदपाठ : वयम् । एनम् । इदा । ह्यः । अपीपेम । इह । वज्रिणम् । तस्मै । उ । अद्य । अ । द्य । सवने । सुतम् । भर । आ । नूनम् । भूषत । श्रुते॥
पदार्थ : (वयम्) हम कर्मयोगी लोगों ने (एनम्) इस (वज्रिणम्) वाणी-रूप वज्र से युक्त अपने अन्तरात्मा को (इदा) इस काल में और(ह्यः) बीते काल में (इह) इस जीवन-यज्ञ में (अपीपेम) बढ़ाया है। हे भाई ! तू भी (तस्मै उ) उस अन्तरात्मा के लिए (अद्य) आज (सवने) कर्मयोग-रूप यज्ञ में (सुतम्) अभिषुत वीर रस को (भर) अर्पित कर। हे साथियो ! तुम सभी (नूनम्) निश्चय ही(श्रुते) शास्त्र-ज्ञान में, अपने अन्तरात्मा को (आभूषत) अलङ्कृत करो ॥१॥
भावार्थ : सब मनुष्यों को चाहिए कि अपने अन्तरात्मा को उद्बोधन देकर वीरता पूर्ण कर्म करें और विविध विद्याओं के ज्ञान का सञ्चय करें ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : कलिः प्रागाथः | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके २७२ क्रमाङ्के परमात्मनृपत्योर्विषये व्याख्याता। अत्र जीवात्मविषय उच्यते।
पदपाठ : वयम् । एनम् । इदा । ह्यः । अपीपेम । इह । वज्रिणम् । तस्मै । उ । अद्य । अ । द्य । सवने । सुतम् । भर । आ । नूनम् । भूषत । श्रुते॥
पदार्थ : (वयम्) कर्मयोगिनो जनाः (एनम्) एतम् (वज्रिणम्) वाग्वज्रयुक्तं स्वान्तरात्मानम् (इदा) अस्मिन् काले (ह्यः) गते च काले (इह) जीवनयज्ञे (अपीपेम) अवर्धयाम। [ओप्यायी वृद्धौ, प्यायः पी आदेशः।] हे भ्रातः ! त्वमपि (तस्मै उ) तस्मै अन्तरात्मने खलु (अद्य) अस्मिन् दिने (सवने) कर्मयोगयज्ञे(सुतम्) अभिषुतं वीररसम् (भर) अर्पय। हे सखायः ! यूयं सर्वेऽपि (नूनम्) निश्चयेन (श्रुते) शास्त्रज्ञाने, स्वान्तरात्मानम्(आ भूषत) अलङ्कुरुत ॥१॥
भावार्थ : सर्वैर्जनैः स्वान्तरात्मानमुद्बोध्य वीरकर्माणि कर्तव्यानि विविधविद्यानां ज्ञानं च सञ्चेतव्यम् ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।६६।७; अथ० २०।९७।१; साम० २७२।