Samveda/1779
एभिर्नो अर्कैर्भवा नो अर्वाङ्क्स्वऽऽण ज्योतिः। अग्ने विश्वेभिः सुमना अनीकैः (चि)।।॥१७७९
Veda : Samveda | Mantra No : 1779
In English:
Seer : vaamadevo gautamaH | Devta : agniH | Metre : pada pa.mktiH | Tone : pa~nchamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : ebhirno arkairbhavaa no arvaa~Nksvaa3rNa jyotiH . agne vishvebhiH sumanaa aniikaiH.1779
Component Words : ebhiH . naH . arkai . bhava . naH . arvaa~Nka . svaH . na . jyotiH . agne . vishvebhiH . sumanaa . su . manaaH . aniikaiH. .
In Hindi:
ऋषि : वामदेवो गौतमः | देवता : अग्निः | छन्द : पद पंक्तिः | स्वर : पञ्चमः
विषय : अगले मन्त्र में परमात्मा से प्रार्थना की गयी है।
पदपाठ : एभिः । नः । अर्कै । भव । नः । अर्वाङ्क । स्वः । न । ज्योतिः । अग्ने । विश्वेभिः । सुमना । सु । मनाः । अनीकैः॥ ।
पदार्थ : हे (अग्ने) जीवनाधार, सर्वान्तर्यामी जगदीश ! आप (एभिः) इन (अर्कैः) अर्चना के साधन वेदमन्त्रों द्वारा (नः अर्वाङ्) हमारे अभिमुख (भव) होओ ! आप (स्वः न) सूर्य के समान (ज्योतिः) ज्योतिःस्वरूप हो। (सुमनाः) प्रसन्न मनवाले आप (विश्वेभिः) सब (अनीकैः) सद्गुणों की सेनाओं के साथ वा तेजों के साथ (नः अर्वाङ् भव) हमारे अभिमुख होओ ॥३॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥३॥
भावार्थ : जैसे सूर्य अपनी किरणों से हमारे अभिमुख होता है, वैसे ही जगदीश्वर सब सद्गुणों और तेजों के साथ हमें प्राप्त हो ॥३॥इस खण्ड में आनन्द-धाराओं, परमेश्वर, जीवात्मा और द्विजन्मा के विषयों का वर्णन होने से इस खण्ड की पूर्व खण्ड के साथ संगति है ॥बीसवें अध्याय में प्रथम खण्ड समाप्त ॥
In Sanskrit:
ऋषि : वामदेवो गौतमः | देवता : अग्निः | छन्द : पद पंक्तिः | स्वर : पञ्चमः
विषय : अथ परमात्मा प्रार्थ्यते।
पदपाठ : एभिः । नः । अर्कै । भव । नः । अर्वाङ्क । स्वः । न । ज्योतिः । अग्ने । विश्वेभिः । सुमना । सु । मनाः । अनीकैः॥ ।
पदार्थ : हे (अग्ने) जीवनाधार सर्वान्तर्यामिन् जगदीश ! त्वम् (एभिः) एतैः (अर्कैः) अर्चनसाधनैः वेदमन्त्रैः। [अर्को मन्त्रो भवति यदनेनार्चन्ति। निरु० ५।५] (नः अर्वाङ्) अस्मदभिमुखः (भव) जायस्व। त्वम् (स्वः न) सूर्य इव (ज्योतिः) ज्योतिःस्वरूपोऽसि। (सुमनाः) प्रसन्नमनाः त्वम् (विश्वेभिः) सर्वैः (अनीकैः२) सद्गुणसैन्यैः तेजोभिर्वा सह (नः अर्वाङ् भव) अस्मदभिमुखो भव ॥३॥३अत्रोपमालङ्कारः ॥३॥
भावार्थ : यथा सूर्यः स्वरश्मिभिरस्मदभिमुखो जायते तथैव जगदीश्वरोऽखिलैः सद्गुणैस्तेजोभिश्चास्मान् प्राप्नुयात् ॥३॥अस्मिन् खण्डे आनन्दधाराणां परमेश्वरस्य जीवात्मनो द्विजन्मनश्च विषयाणां वर्णनादेतत्खण्डस्य पूर्वखण्डेन संगतिर्वेद्या ॥
टिप्पणी:१. ऋ० ४।१०।३; य० १५।४६।२. (अनीकैः) शत्रुभिर्दुष्टैर्दस्युभिर्नेतुमशक्यैः मैन्यैः—इति ऋग्भाष्ये द०। अनीकैः तेजोभिः—इति सा०।३. ऋग्भाष्ये यजुर्भाष्ये च दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं राजप्रजाविषये व्याचष्टे।