Samveda/1837
आपो हि ष्ठा मयोभुवस्ता न ऊर्जे दधातन। महे रणाय चक्षसे॥१८३७
Veda : Samveda | Mantra No : 1837
In English:
Seer : trishiraatvaaShTraH sindhudviipa aambariiSho vaa | Devta : aapaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : aapo hi ShThaa mayobhuvastaa na uurje dadhaatana . mahe raNaaya chakShase.1837
Component Words : aapaH . hi . stha . mayobhuvaH . mayaH . bhuvaH . taaH . naH . uurje . dadhaatana . dadhaata . na . mahe . raNaaya . chakShase.
In Hindi:
ऋषि : त्रिशिरात्वाष्ट्रः सिन्धुद्वीप आम्बरीषो वा | देवता : आपः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : प्रथम मन्त्र में ब्रह्मानन्द की धाराओं का विषय है।
पदपाठ : आपः । हि । स्थ । मयोभुवः । मयः । भुवः । ताः । नः । ऊर्जे । दधातन । दधात । न । महे । रणाय । चक्षसे॥
पदार्थ : हे (आपः) ब्रह्मानन्द-रस की धाराओ ! तुम (हि) निश्चय ही (मयोभुवः) शान्ति देनेवाली (स्थ) हो। (ताः) वे तुम (नः) हमें (ऊर्जे) ब्रह्मबल के लिए, (महे) महत्ता के लिए (रणाय) देवासुरसङ्ग्राम के लिए और (चक्षसे) अन्तःप्रकाश के लिए (दधातन) धारण करो ॥१॥
भावार्थ : उपासक जब परमात्मा के पास से आनन्द की धाराओं को प्राप्त करता है, तब ब्रह्मबल, आत्मोत्कर्ष और विजय आदि स्वयं ही आ जाते हैं ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : त्रिशिरात्वाष्ट्रः सिन्धुद्वीप आम्बरीषो वा | देवता : आपः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : तत्र ब्रह्मानन्दधाराविषयमाह।
पदपाठ : आपः । हि । स्थ । मयोभुवः । मयः । भुवः । ताः । नः । ऊर्जे । दधातन । दधात । न । महे । रणाय । चक्षसे॥
पदार्थ : हे (आपः) ब्रह्मानन्दरसधाराः ! यूयम् (हि) निश्चयेन (मयोभुवः) शान्तेः भावयित्र्यः (स्थ) भवथ। (ताः) ताः यूयम् (नः) अस्मान् (ऊर्जे) ब्रह्मबलाय, (महे) महत्त्वाय, (रणाय) देवासुरसंग्रामाय, (चक्षसे) अन्तःप्रकाशाय च (दधातन) धत्त। [दधातेः ‘तप्तनप्तनथनाश्च’ अ० ७।१।४५ इति तस्य तनबादेशः। छन्दसि बाहुलकादत्र ‘श्नाभ्यस्तयोरातः’ अ० ६।४।११२ इति न प्रवर्तते] ॥१॥२यास्काचार्यो मन्त्रमिममेवं व्याख्यातवान्—[आपो हि स्थ सुखभुवस्तानोऽन्नाय धत्त, महते च नो रणाय रमणीयाय दर्शनाय (निरु० ९।२५) इति]।
भावार्थ : उपासको यदा परमात्मसकाशादानन्दधाराः प्राप्नोति तदा ब्रह्मबलमात्मोत्कर्षो विजयादयश्च स्वयमेव समागच्छन्ति ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० १०।९।१; य० ११।५०; ३६।१४; अथ० १।५।१।२. यजुर्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं य० ११।५० इत्यत्र कृतविवाहाः स्त्रीपुरुषा अन्योन्यं कथं वर्तेरन्निति विषये य० ३६।१४ इत्यत्र च पतिव्रताः स्त्रियः कीदृश्यो भवेयुरिति विषये व्याख्यातवान्।