Atharvaveda / 1 / 3 / 8
विषि॑तं ते वस्तिबि॒लं स॑मु॒द्रस्यो॑द॒धेरि॑व। ए॒वा ते॒ मूत्रं॑ मुच्यतां ब॒हिर्बालिति॑ सर्व॒कम् ॥ 8॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 3 | Paryay : | Mantra No : 8
In English:
Seer : atharvaa | Devta : mantroktaa | Metre : pathyaapa~NktiH | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : viShita.m te vastibila.m samudrasyodadheriva. evaa te muutra.m muchyataa.m bahirbaaliti sarvakam . 8.
Component Words : vi.asitam . te . vasti.abilam . samudrasya . udadheH.aiva .eva . te . muutram . muchyataam . bahiH . vaal . iti . sarvakam .
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : मन्त्रोक्ता | छन्द : पथ्यापङ्क्तिः | स्वर :
विषय : शान्ति के लिये उपदेश।
पदपाठ : विऽसि॑तम् । ते॒ । व॒स्ति॒ऽबि॒लम् । स॒मुद्रस्य॑ । उ॒द॒धेःऽइ॑व ।ए॒व । ते॒ । मूत्र॑म् । मु॒च्य॒ता॒म् । ब॒हिः । वाल् । इति॑ । स॒र्व॒कम् ॥
पदार्थ : (ते) तेरा (वस्तिविलम्) मूत्रमार्ग (विषितम्) खोल दिया गया है, (इव) जैसे (उदधेः) जल से भरे (समुद्रस्य) समुद्र का [मार्ग]। (एव) वैसे ही (ते मूत्रम्) तेरा मूत्र रूप (बाल्) वैरी (बहिः) बाहिर (मुच्यताम्) निकाल दिया जावे (इति सर्वकम्) यही बस है ॥८॥"
भावार्थ : जैसे सद्वैद्य लोह शलाका से रोगी के रुके हुए मूत्र को झील के पानी के समान खोलकर निकाल देता है, वैसे ही मनुष्य अपने शत्रु को निकाल देवे ॥
टिप्पणी :८−वि-सितम्। वि+षो अन्तकर्मणि−क्त, यद्वा, षिञ् बन्धे-क्त। विमुक्तम् वस्ति-विलम्। मं० १। वस्ति+विल स्तृतौ-क। मूत्रस्य छिद्रं मार्गम्। समुद्रस्य। स्फायितञ्चिवञ्चि०। उ० २।१३। इति सम्+उन्दी क्लेदने-रक् सम्यक् उनत्ति क्लेदयति जलेन जगत् इति समुद्रः। समुद्रः कस्मात् समुद्द्रवन्त्यस्मादापः समभिद्रवन्त्येनमापः सम्मोदन्तेऽस्मिन् भूतानि समुदको भवति समुनत्तीति वा−निरु० २।१०। समुद्रः=अन्तरिक्षम्−निघ० १।३। सागरस्य। उदधेः। कर्मण्यधिकरणे च। पा० ३।३।९३। इति उद वा उदक+डुधाञ् धारणपोषणयोः−कि। उदकपूर्णस्य। अन्यत् पूर्ववत् मं० ६ ॥