Atharvaveda / 6 / 18 / 2
यथा॒ भूमि॑र्मृ॒तम॑ना मृ॒तान्मृ॒तम॑नस्तरा। यथो॒त म॒म्रुषो॒ मन॑ ए॒वेर्ष्योर्मृ॒तं मनः॑ ॥ 2॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 6 | Sukta : 18 | Paryay : | Mantra No : 2
In English:
Seer : atharvaa | Devta : iirShyaavinaashanam | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yathaa bhuumirmRRitamanaa mRRitaanmRRitamanastaraa. yathota mamruSho mana everShyormRRita.m manaH . 2.
Component Words : yathaa . bhuumiH . mRRita.amanaaH . mRRitaat . mRRitamanaH.ataraa . yathaa . uta . mamruShaH . manaH . eva . iirShyoH . mRRitam . manaH .18.2.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : ईर्ष्याविनाशनम् | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : ईर्ष्या के निवारण का उपदेश।
पदपाठ : यथा॑ । भूमि॑: । मृ॒तऽम॑ना: । मृ॒तात् । मृ॒तम॑न:ऽतरा॑ । यथा॑ । उ॒त । म॒म्रुष॑: । मन॑: । ए॒व । ई॒र्ष्यो: । मृ॒तम् । मन॑: ॥१८.२॥
पदार्थ : (यथा) जैसे (भूमिः) भूमि (मृतमनाः) मरे मनवाली [ऊसर] होकर (मृतात्) मरे से भी (मृतमनस्तरा) अधिक मरे मनवाली है। (उत) और (यथा) जैसे (मम्रुषः) मरे हुए मनुष्य का (मनः) मन है (एव) वैसे ही (ईर्ष्योः) डाह करनेवाले का (मनः) मन (मृतम्) मरा होता है ॥२॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२−(यथा) येन प्रकारेण (भूमिः) सर्वप्राणिभिरधिष्ठिता पृथिवी (मृतमनाः) उत्पादनशक्तिहीना। ऊषरा (मृतात्) त्यक्तप्राणात्। मृतकात् (मृतमनस्तरा) अधिकमृतमना (उत) अपि च (मम्रुषः) मृङ् प्राणत्यागे−क्वसु। मृतवतः पुरुषस्य (मनः) मनोबलम् (एव) एवमेव (ईर्ष्योः) भृमृशीङ्०। उ० १।६। इति ईर्ष्य−उ। ईर्षायुक्तस्य पुरुषस्य (मृतम्) विनष्टं भवति (मनः) ॥