Samveda/848
ऋतेन मित्रावरुणावृतावृधावृतस्पृशा। क्रतुं बृहन्तमाशाथे॥८४८
Veda : Samveda | Mantra No : 848
In English:
Seer : madhuchChandaa vaishvaamitraH | Devta : mitraavaruNau | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : RRitena mitraavaruNaavRRitaavRRidhaavRRitaspRRishaa . kratu.m bRRihantamaashaathe.848
Component Words : RRitena .mitraa .mi .traa .varuNau .RRitaavRRidhau .RRita .vRRidhau .RRitaspRRishaa .RRita .spRRishaa .kratum .bRRihantam .aashaatheiti.
In Hindi:
ऋषि : मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः | देवता : मित्रावरुणौ | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में फिर ब्रह्म-क्षत्र का विषय वर्णित है।
पदपाठ : ऋतेन ।मित्रा ।मि ।त्रा ।वरुणौ ।ऋतावृधौ ।ऋत ।वृधौ ।ऋतस्पृशा ।ऋत ।स्पृशा ।क्रतुम् ।बृहन्तम् ।आशाथेइति॥
पदार्थ : हे (ऋतस्पृशा) सत्य ज्ञान और सत्य कर्म को प्राप्त करनेवाले, (ऋतावृधा) सत्य ज्ञान और सत्य कर्म को बढ़ानेवाले (मित्रावरुणौ) ब्राह्मण-क्षत्रियो ! तुम दोनों (ऋतेन) सत्य ज्ञान और सत्य कर्म से (बृहन्तम्) विशाल (क्रतुम्) राष्ट्रयज्ञ को (आशाथे) व्याप्त करते हो ॥२॥
भावार्थ : ब्राह्मण और क्षत्रिय लोग सत्य ज्ञान और सत्य कर्म को स्वयं ग्रहण करके तथा अन्यों को उसकी शिक्षा देकर राष्ट्र की उन्नतिरूप यज्ञ को करते हैं ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः | देवता : मित्रावरुणौ | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ पुनर्ब्रह्मक्षत्रविषयमाह।
पदपाठ : ऋतेन ।मित्रा ।मि ।त्रा ।वरुणौ ।ऋतावृधौ ।ऋत ।वृधौ ।ऋतस्पृशा ।ऋत ।स्पृशा ।क्रतुम् ।बृहन्तम् ।आशाथेइति॥
पदार्थ : हे (ऋतस्पृशा) ऋतं सत्यं ज्ञानं सत्यं कर्म च स्पृशतः प्राप्नुतः यौ तौ, (ऋतावृधा) ऋतं सत्यं ज्ञानं सत्यं कर्म च वर्धयतः यौ तौ। [पूर्वपदान्तस्य दीर्घश्छान्दसः। सुपां सुलुक्० अ० ७।१।३९ इति विभक्तेराकारादेशः] (मित्रावरुणौ) ब्राह्मणक्षत्रियौ। युवाम् (ऋतेन) सत्यज्ञानेन सत्यकर्मणा च (बृहन्तम्) विशालम् (क्रतुम्) राष्ट्रयज्ञम् (आशाथे) आनशाथे व्याप्नुतः। [अशू व्याप्तौ संघाते च। छन्दसि लुङ्लङ्लिटः। अ० ३।४।६ इति वर्तमाने लिट्। वा छन्दसि सर्वे विधयो भवन्तीति नुडभावः] ॥२॥२
भावार्थ : ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्च सत्यं ज्ञानं सत्यं कर्म च स्वयमुपादायान्यांश्च शिक्षयित्वा राष्ट्रोन्नयनयज्ञं निर्वहतः ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० १।२।८।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिणा मन्त्रोऽयं सूर्यवाय्वोः प्राणापानयोश्च विषये व्याख्यातः ॥