Samveda/849
कवी नो मित्रावरुणा तुविजाता उरुक्षया। दक्षं दधाते अपसम् (व)।। [धा. । उ नास्ति । स्व. ।]॥८४९
Veda : Samveda | Mantra No : 849
In English:
Seer : madhuchChandaa vaishvaamitraH | Devta : mitraavaruNau | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : kavii no mitraavaruNaa tuvijaataa urukShayaa . dakSha.m dadhaate apasam.849
Component Words : kaviiiti. naH. mitraa. mi .traa .varuNaa .tuvijaatau .tuvi .jaatau .urukShayaa .uru. kShayaa .dakSham .dadhaateiti .apasam.
In Hindi:
ऋषि : मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः | देवता : मित्रावरुणौ | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में पुनः ब्रह्म-क्षत्र का ही विषय है।
पदपाठ : कवीइति। नः। मित्रा। मि ।त्रा ।वरुणा ।तुविजातौ ।तुवि ।जातौ ।उरुक्षया ।उरु। क्षया ।दक्षम् ।दधातेइति ।अपसम्॥
पदार्थ : (कवी) क्रान्तद्रष्टा, बुद्धिमान् (तुविजाता) बहुत प्रसिद्ध, (उरुक्षया) विशाल निवास को देनेवाले (मित्रावरुणा) ब्राह्मण-क्षत्रिय (नः) हमारे (दक्षम्) बल को, तथा (अपसम्) कर्म को (दधाते) पुष्ट करते हैं ॥३॥
भावार्थ : राष्ट्रवासियों का बल, कर्म और सुरक्षित निवास ब्रह्म-क्षत्र के समन्वय से ही भली-भाँति सिद्ध होता है ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः | देवता : मित्रावरुणौ | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ पुनरपि ब्रह्मक्षत्रविषय एवोच्यते।
पदपाठ : कवीइति। नः। मित्रा। मि ।त्रा ।वरुणा ।तुविजातौ ।तुवि ।जातौ ।उरुक्षया ।उरु। क्षया ।दक्षम् ।दधातेइति ।अपसम्॥
पदार्थ : (कवी) क्रान्तदर्शिनौ, मेधाविनौ, (तुविजाता) बहुप्रसिद्धौ, (उरुक्षया) विशालनिवासप्रदौ। [उरुः क्षयो निवासो ययोः तौ। बहुव्रीहौ पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वे प्राप्ते ‘परादिश्छन्दसि बहुलम्’। अ० ६।२।१९९ इति परादिरुदात्तः।] (मित्रावरुणौ) ब्राह्मणक्षत्रियौ (नः) अस्माकम् (दक्षम्) बलम् (अपसम्) कर्म च [अपः इति कर्मनाम। निघं० २।१।] (दधाते) पुष्णीतः ॥३॥२
भावार्थ : राष्ट्रवासिनां बलं कर्म सुरक्षितनिवासश्च ब्रह्मक्षत्रयोः समन्वयेनैव सम्यक् सिध्यति ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० १।२।९।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिणा मन्त्रोऽयं सूर्यवाय्वोः प्राणापानयोश्च विषये व्याख्यातः।