Samveda/928
यस्ते मदो युज्यश्चारुरस्ति येन वृत्राणि हर्यश्व हसि। स त्वामिन्द्र प्रभूवसो ममत्तु॥९२८
Veda : Samveda | Mantra No : 928
In English:
Seer : vasiShTho maitraavaruNiH | Devta : indraH | Metre : viraaT | Tone : gaandhaaraH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaste mado yujyashchaarurasti yena vRRitraaNi haryashva ha.m si . sa tvaamindra prabhuuvaso mamattu.928
Component Words : yaH .te .madaH .yujya .chaaruH .asti. yena. vRRitraaNi .harya .hari .ashva .hasi .saH .tvaam .indra .prabhuuvaso .prabhu .vaso .mamattu .bodha.
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : इन्द्रः | छन्द : विराट् | स्वर : गान्धारः
विषय : अगले मन्त्र में परमात्मा जीवात्मा को कह रहा है।
पदपाठ : यः ।ते ।मदः ।युज्य ।चारुः ।अस्ति। येन। वृत्राणि ।हर्य ।हरि ।अश्व ।हसि ।सः ।त्वाम् ।इन्द्र ।प्रभूवसो ।प्रभु ।वसो ।ममत्तु ।बोध॥
पदार्थ : (हर्यश्व) ज्ञान कर्म के आहर्ता हैं ज्ञानेन्द्रिय-कर्मेन्द्रिय रूप घोड़े जिसके ऐसे हे जीवात्मन् ! (यः) जो (तव) तेरा (मदः) उत्साह (युज्यः) तेरा सहयोगी और (चारुः) श्रेष्ठ (अस्ति) है, (येन) जिस उत्साह से तू (वृत्राणि) बाह्य और आन्तरिक रिपुओं को (हंसि) विनष्ट करता है, (सः) वह उत्साह, हे (प्रभूवसो) बहुत गुणोंवाले (इन्द्र) जीवात्मन् ! (त्वा) तुझे (ममत्तु) आनन्दित करे ॥२॥
भावार्थ : मनुष्य का आत्मा अपनी शक्ति को पहचानकर जब जीवन-संग्राम में उतरता है तब उसकी विजय सुनिश्चित है ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : इन्द्रः | छन्द : विराट् | स्वर : गान्धारः
विषय : अथ परमात्मा जीवात्मानमाह।
पदपाठ : यः ।ते ।मदः ।युज्य ।चारुः ।अस्ति। येन। वृत्राणि ।हर्य ।हरि ।अश्व ।हसि ।सः ।त्वाम् ।इन्द्र ।प्रभूवसो ।प्रभु ।वसो ।ममत्तु ।बोध॥
पदार्थ : हे (हर्यश्व) हरयः ज्ञानकर्मणाम् आहर्तारः अश्वाः ज्ञानेन्द्रियकर्मेन्द्रियरूपाः यस्य तादृश जीवात्मन् ! (यः ते) तव (मदः) उत्साहः (युज्यः) तव सहयोगी (चारुः) श्रेष्ठश्च (अस्ति) विद्यते, (येन) मदेन उत्साहेन त्वम् (वृत्राणि) बाह्यान् आन्तरिकांश्च रिपून् (हंसि) विनाशयसि, (सः) असौ मदः उत्साहः, हे (प्रभूवसो) बहुगुण (इन्द्र) जीवात्मन् ! (त्वा) त्वाम् (ममत्तु) आनन्दयतु ॥२॥२
भावार्थ : मनुष्यस्यात्मा स्वशक्तिं परिचित्य सोत्साहो भूत्वा यदा जीवनसंग्राममवतरति तदा तस्य विजयः सुनिश्चितः ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ७।२२।२, अथ० २०।११७।२।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं राजपक्षे व्याचष्टे।