Samveda/982
तव श्रियो वकष्यस्येव विद्युतोऽग्नेश्चिकित्र उषसामिवेतयः। यदोषधीरभिसृष्टो वनानि च परि स्वयं चिनुषे अन्नमासनि॥९८२
Veda : Samveda | Mantra No : 982
In English:
Seer : aruNo vaitahavyaH | Devta : agniH | Metre : jagatii | Tone : niShaadaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : tava shriyo varShyasyeva vidyutogneshchikitra uShasaamivetayaH . yadoShadhiirabhisRRiShTo vanaani cha pari svaya.m chinuShe annamaasani.982
Component Words : tava .shriyaH .varShyasya. iva .vidyutaH. vi .dyutaH .agneH .chikitre .uShasaam .iva .etayaH .aa .itayaH .yat .oShadhii .oSha .dhiiH .abhisRRiShTaH .abhi .sRRiShTaH .vanaani .cha .pari. svayam. chinuShe .annam. aasani.
In Hindi:
ऋषि : अरुणो वैतहव्यः | देवता : अग्निः | छन्द : जगती | स्वर : निषादः
विषय : प्रथम मन्त्र में भौतिक अग्नि के वर्णन द्वारा परमात्मा की महिमा का प्रकाशन है।
पदपाठ : तव ।श्रियः ।वर्ष्यस्य। इव ।विद्युतः। वि ।द्युतः ।अग्नेः ।चिकित्रे ।उषसाम् ।इव ।एतयः ।आ ।इतयः ।यत् ।ओषधी ।ओष ।धीः ।अभिसृष्टः ।अभि ।सृष्टः ।वनानि ।च ।परि। स्वयम्। चिनुषे ।अन्नम्। आसनि॥
पदार्थ : हे (अग्ने) भौतिक अग्नि ! (तव) तेरी (श्रियः) शोभाएँ (वर्ष्यस्य) बरसाऊ मेघ की (विद्युतः इव) बिजलियों के समान और (उषसाम्) उषाओं के (इतयः इव) आगमनों के समान (आ चिकित्रे) ज्ञात होती हैं, (यत्) जब (ओषधीः) ओषधियों को (वनानि च) और जंगलों को (अभि) लक्ष्य करके (सृष्टः) प्रज्वलित हुआ तू (स्वयम्) अपने आप (आसनि) अपने ज्वालारूप मुख में (अन्नम्) खाद्य को (परि चिनुषे) चारों ओर से संगृहीत करता है ॥१॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥१॥
भावार्थ : जगदीश्वर की ही यह प्रशस्ति है कि उसने भयंकर ज्वालाओं से जटिल उस देदीप्यमान अग्नि को उत्पन्न किया है, जो जंगलों को भस्म करके नवीन वनस्पतियों को अङ्कुरित करने में सहायक होता है ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : अरुणो वैतहव्यः | देवता : अग्निः | छन्द : जगती | स्वर : निषादः
विषय : तत्रादौ भौतिकाग्निवर्णनमुखेन परमात्मनो महिमानं प्रकाशयति।
पदपाठ : तव ।श्रियः ।वर्ष्यस्य। इव ।विद्युतः। वि ।द्युतः ।अग्नेः ।चिकित्रे ।उषसाम् ।इव ।एतयः ।आ ।इतयः ।यत् ।ओषधी ।ओष ।धीः ।अभिसृष्टः ।अभि ।सृष्टः ।वनानि ।च ।परि। स्वयम्। चिनुषे ।अन्नम्। आसनि॥
पदार्थ : हे (अग्ने) वह्ने ! (तव) त्वदीयाः (श्रियः) शोभाः (वर्ष्यस्य) वर्षोन्मुखस्य मेघस्य (विद्युतः इव) सौदामन्यः इव, किञ्च (उषसाम्) प्रभातकान्तीनाम् (इतयः इव) प्रादुर्भावाः इव (आ चिकित्रे) प्रज्ञायन्ते, (यत्) यदा (ओषधीः) वनस्पतीन् (वनानि च) अरण्यानि च अभिलक्ष्य (सृष्टः) प्रज्वलितः त्वम् (स्वयम्) आत्मनैव (आसनि) स्वकीये ज्वालारूपे मुखे (अन्नम्) खाद्यम् (परि चिनुषे) परितः चिनोषि ॥१॥अत्रोपमालङ्कारः ॥१॥
भावार्थ : जगदीश्वरस्यैवेयं प्रशस्तिः यत्तेन करालज्वालाजालजटिलो वनानि भस्मसात् कृत्वा नूतनवनस्पत्यङ्कुरणे सहायको दीप्तिमानग्निरुत्पादितः ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० १०।९१।५, ‘वि॒द्युत॑श्चि॒त्राश्चि॑कित्र उ॒षसां॒न के॒त॑व’, ‘अन्न॑मा॒॑स्ये’ इति पाठः।