Samveda/1571
यस्य त्रिधात्ववृतं बर्हिस्तस्थावसन्दिनम्। आपश्चिन्नि दधा पदम्॥१५७१
Veda : Samveda | Mantra No : 1571
In English:
Seer : prayogo bhaargavaH paavako.agnirbaarhaspatyo vaa gRRihapati-yaviShThau sahasaH putravaanyataro vaa | Devta : agniH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yasya tridhaatvavRRita.m barhistasthaavasandinam . aapashchinni dadhaa padam.1571
Component Words : yasya . tridhaatu . tri . dhaatu . avRRitam . a . vRRitam . barhiH . tasthau . asandinam . a . sandinam . aapaH . chit . ni . dadha . padam.
In Hindi:
ऋषि : प्रयोगो भार्गवः पावकोऽग्निर्बार्हस्पत्यो वा गृहपति-यविष्ठौ सहसः पुत्रवान्यतरो वा | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में अन्तरिक्ष के महत्त्व द्वारा परमात्मा का महत्त्व वर्णित है।
पदपाठ : यस्य । त्रिधातु । त्रि । धातु । अवृतम् । अ । वृतम् । बर्हिः । तस्थौ । असन्दिनम् । अ । सन्दिनम् । आपः । चित् । नि । दध । पदम्॥
पदार्थ : (यस्य) जिस जगदीश्वर का (त्रिधातु) वायु, बिजली और सूर्य, इन तीनों धातुओं से युक्त, (अवृतम्) न समेटा हुआ अर्थात् विस्तृत (बर्हिः) अन्तरिक्ष (असन्दिनम्) खुला हुआ (तस्थौ) स्थित है, जिस अन्तरिक्ष में (आपः चित्) मेघ-जल भी (पदम्) स्थिति को (नि दध) धारण किये हुए हैं। [हे मनुष्यो ! उसकी महिमा को तुम जानो] ॥२॥
भावार्थ : परमेश्वर से रचे हुए अन्तरिक्ष आदि की महिमा से परमेश्वर की ही महिमा प्रकाशित होती है ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : प्रयोगो भार्गवः पावकोऽग्निर्बार्हस्पत्यो वा गृहपति-यविष्ठौ सहसः पुत्रवान्यतरो वा | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथान्तरिक्षस्य महत्त्वेन परमात्ममहत्त्वमाह।
पदपाठ : यस्य । त्रिधातु । त्रि । धातु । अवृतम् । अ । वृतम् । बर्हिः । तस्थौ । असन्दिनम् । अ । सन्दिनम् । आपः । चित् । नि । दध । पदम्॥
पदार्थ : (यस्य) जगदीश्वरस्य (त्रिधातु) वायुविद्युत्सूर्यरूपैः त्रिभिर्धातुभिर्युक्तम्, (अवृतम्) असंवेष्टितम् (बर्हिः) अन्तरिक्षम्। [बर्हिरित्यन्तरिक्षनाम। निघं० १।३।] (असन्दिनम्) अबद्धम्। [संपूर्वो दो अवखण्डने धातुर्बन्धने दृश्यते।] (तस्थौ) तिष्ठति। यस्मिन् अन्तरिक्षे (आपः चित्) मेघजलानि अपि (पदम्) स्थितिम् (नि दध) निदधति। [नि पूर्वाद् दधातेर्लडर्थे लिटि व्यत्ययेन प्रथमपुरुषस्य स्थाने मध्यमबहुवचनम्, ‘द्व्यचोऽतस्तिङः’ अ० ६।३।१३५, इति दीर्घः।] हे मनुष्याः ! तस्य महिमानं यूयं जानीत इति वाक्यपूर्तिर्विधेया ॥२॥
भावार्थ : परमेश्वरेण रचितस्यान्तरिक्षादिकस्य महिम्ना परमेश्वरस्यैव महिमा प्रकाशते ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।१०२।१४।