Samveda/1579
शग्ध्यूऽ. षु शचीपत इन्द्र विश्वाभिरूतिभिः। भगं न हि त्वा यशसं वसुविदमनु शूर चरामसि॥१५७९
Veda : Samveda | Mantra No : 1579
In English:
Seer : bhargaH praagaathaH | Devta : indraH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : shagdhyuu3Shu shachiipata indra vishvaabhiruutibhiH . bhaga.m na hi tvaa yashasa.m vasuvidamanu shuura charaamasi.1579
Component Words : shagdhi . u . su . shachiipate . shachii . pate . indra . vishvaabhiH . uutibhiH . bhagam . na . hi . tvaa . yashasam . vasuvidam . vasu . vidam . anu . shuura . charaamasi.
In Hindi:
ऋषि : भर्गः प्रागाथः | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : प्रथम ऋचा की व्याख्या पूर्वार्चिक में २५३ क्रमाङ्क पर परमात्मा और राजा के विषय में हो चुकी है। यहाँ अपने अन्तरात्मा को प्रबोधन है।
पदपाठ : शग्धि । उ । सु । शचीपते । शची । पते । इन्द्र । विश्वाभिः । ऊतिभिः । भगम् । न । हि । त्वा । यशसम् । वसुविदम् । वसु । विदम् । अनु । शूर । चरामसि॥
पदार्थ : हे (शचीपते) प्रज्ञा और कर्म के स्वामिन् ! (इन्द्र) मेरे अन्तरात्मन् ! तू (विश्वाभिः) सब (ऊतिभिः) प्रगतियों से (उ सु) भली-भाँति (शग्धि) सशक्त हो। हे (शूर) शूरवीर ! (भगं न) सूर्य के समान (यशसम्) यशस्वी और (वसुविदम्) ऐश्वर्यों को पानेवाले (त्वा) तेरा, हम (अनु चरामसि) सेवन करते हैं ॥१॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥१॥
भावार्थ : अपने आत्मा को प्रबुद्ध करके ही मनुष्य उन्नति कर सकते हैं ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : भर्गः प्रागाथः | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके २५३ क्रमाङ्के परमात्मनृपत्योर्विषये व्याख्याता। अत्र स्वान्तरात्मा प्रबोध्यते।
पदपाठ : शग्धि । उ । सु । शचीपते । शची । पते । इन्द्र । विश्वाभिः । ऊतिभिः । भगम् । न । हि । त्वा । यशसम् । वसुविदम् । वसु । विदम् । अनु । शूर । चरामसि॥
पदार्थ : हे (शचीपते) प्रज्ञायाः कर्मणश्च स्वामिन् (इन्द्र) मदीय अन्तरात्मन् ! त्वम् (विश्वाभिः) सर्वाभिः (ऊतिभिः) प्रगतिभिः (उ सु) सम्यक् (शग्धि) शक्तो भव। हे (शूर) वीर ! (भगं न) सूर्यमिव (यशसम्) यशस्विनम्, (वसुविदम्) ऐश्वर्याणां प्रापकम् (त्वा) त्वाम्, वयम् (अनु चरामसि) सेवामहे ॥१॥अत्रोपमालङ्कारः ॥१॥
भावार्थ : स्वात्मानं प्रबोध्यैव मनुष्या उन्नतिं कर्तुं शक्नुवन्ति ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।६१।५, अथ० २०।११८।१, साम० २५३।