Samveda/1697
दाना मृगो न वारणः पुरुत्रा चरथं दधे। न किष्ट्वा नि यमदा सुते गमो महाश्चरस्योजसा॥१६९७
Veda : Samveda | Mantra No : 1697
In English:
Seer : medhyaatithiH kaaNvaH | Devta : indraH | Metre : bRRihatii | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : daanaa mRRigo na vaaraNaH purutraa charatha.m dadhe . na kiShTvaa ni yamadaa sute gamo mahaa.m shcharasyojasaa.1697
Component Words : daanaa . mRRigaH . na . vaaraNaH . purutraa . charatham . dadhe . na . kiH . tvaa . ni . gamat . aa . sute . gamaH . mahaan . charasi . ojasaa.
In Hindi:
ऋषि : मेध्यातिथिः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : बृहती | स्वर : मध्यमः
विषय : आगे जगदीश्वर का वर्णन करते हैं।
पदपाठ : दाना । मृगः । न । वारणः । पुरुत्रा । चरथम् । दधे । न । किः । त्वा । नि । गमत् । आ । सुते । गमः । महान् । चरसि । ओजसा॥
पदार्थ : (वारण) हाथी (मृगः) पशु (न) जैसे (चरथम्) गण्डस्थलों पर बहनेवाले (दाना) मदजल को (दधे) धारण करता है, वैसे ही (वारणः) विपत्तियों का निवारणकर्ता, (मृगः) सज्जनों को खोजनेवाला इन्द्र जगदीश्वर (पुरुत्रा) बहुत अधिक (चरथम्) सञ्चार करनेवाले (दाना) आनन्द-दान को (दधे) धारण करता है। हे इन्द्र जगदीश्वर ! आप (सुते) हमारे भक्तिरस के उमड़ने पर (आ गमः) आओ। (त्वा) आते हुए आपको (न किः) कोई नहीं (नि यमत्) रोक सके। (महान्) महान् आप (ओजसा) प्रताप के साथ (चरसि) सर्वत्र व्याप्त हो ॥२॥यहाँ श्लिष्टोपमालङ्कार है ॥२॥
भावार्थ : जैसे हाथी गण्डस्थलों पर मदजल प्रवाहित करता है, वैसे ही परमेश्वर उपासकों के प्रति आनन्द-रस को बहाता है ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : मेध्यातिथिः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : बृहती | स्वर : मध्यमः
विषय : अथ जगदीश्वरं वर्णयति।
पदपाठ : दाना । मृगः । न । वारणः । पुरुत्रा । चरथम् । दधे । न । किः । त्वा । नि । गमत् । आ । सुते । गमः । महान् । चरसि । ओजसा॥
पदार्थ : (वारणः) गजः (मृगः) पशुः (न) यथा (चरथम्) गण्डस्थलयोः संचरणशीलम् (दाना) दानं मदजलम् (दधे) धारयति, तथा (वारणः) विपन्निवारकः (मृगः) सज्जनानामन्वेष्टा इन्द्रः जगदीश्वरः (पुरुत्रा) बहुम् [‘देवमनुष्यपुरुषपुरुमर्त्येभ्यो द्वितीयासप्तम्योर्बहुलम्’। अ० ५।४।५६ इति द्वितीयार्थे त्रा प्रत्ययः।] (चरथम्) संचरणशीलं (दाना) आनन्दस्य दानम् (दधे) धारयति। हे इन्द्र जगदीश्वर ! त्वम् (सुते) अस्माकं भक्तिरसे अभिषुते सति (आ गमः) आगच्छ। (त्वा) आगच्छन्तं त्वाम् (न किः) न कोऽपि (नि यमत्) नियच्छतु, निवारयतु। (महान्) महिमवान् त्वम् (ओजसा) प्रतापेन साकम् (चरसि) सर्वत्र व्याप्नोषि ॥२॥अत्र श्लिष्टोपमालङ्कारः ॥२॥
भावार्थ : यथा गजो गण्डलस्थलयोर्मदजलं प्रवाहयति तथा परमेश्वर उपासकान् प्रत्यानन्दरसं स्रावयति ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।३३।८; अथ० २०।५३।२; ५।७।१२।